Tomas Tranströmer – Romaanische Bòòe

Tomas Tranströmer (geb. 1931) ìsch e zùm Psycholooge ussgebìllde Dischder uss Schdòckhòlm. Zitt em Èrfolsch vòn sinnem Gedischtdébüt ìm Jòhr 1954 ìsch èr e grooser Nòòme ìn der schwéédisch Poésie ùnn sinne Gedischde sìnn ìn iwwer sèschsisch Schpròòche iwwersétzt wòrr. Trotzdèmm hònn wahrschinlich étlische Journalischde iwwer der Wèlt “Tomas …wèr?” gedènkt, als èr ìm lètschde Jòhr mém Nobelpris fer Lìderaduur ussgezèèschnet wòrr ìsch.

Tomas Tranströmer

Bìld: Paul Hansen/Scanpix

De achsischjährische Tranströmer schriebt immer noch Poésie ùnn schbielt Piano, awwer wèije eme Schlaachònfall ìm Jòhr 1990 ìsch èr dèèlwiss gelähmt wòrr ùnn spròòchlisch behìnnert. Sinni Dischdùng ìsch risch òn ùngewéénlische Bìller (“de Wìnd macht rùisch Vélo dùrsch de Blädder”) ùnn Èrlääbnisse ussem Alldaa. Ìn dèmm Gedischt wù mer hèr iwwersétzt hònn géht ‘s ùm das verschdéckde gèèschdlische Potenziaal ìn Mènschen.

Romaanische Bòòe

Ìn der riesisch romaanisch Kìrsch
hònn sisch de Tourìschde ìm Halbdùnggel geschdubbt.
Gewélbe ùff Gewélbe ùnn kènn Iwwerblìck.
E paar Kérzeflòmme hònn geflaggert.
E Èngel ohne Gesischt hatt misch ùmarmt
ùnn dùrsch de gònse Kärber gepìschbert:
Schääm disch nìtt, Mènsch ze sìnn, bìe schdols!
Ìn dìr macht sisch Gewélbe ùm Gewélbe èndlos ùff.
Du wèrrsch nìe fèrdisch, ùnn ‘s ìsch, wìe ‘s sìnn soll.
Isch waar blìnd vòn Trääne
ùnn bìnn ùff de sùnnisch Piazza enussgeschoob wòrr
zesòmme mét Mr ùnn Mrs Jones,
Herr Tanaka ùnn Signora Sabatini,
ùnn ìn ìhne alle hònn sisch Gewélbe ùm Gewélbe èndlos ùffgemach.

Voûtes romanes

Au milieu de l´immense église romane,
les touristes se pressaient dans la pénombre.
Une voûte s´ouvrait sur une voûte, et aucune vue d´ensemble.
La flamme de quelques cierges tremblotait ça et là.
Un ange  sans visage m´enlaça
et me murmura par tout le corps :
“N´aie pas honte d´être homme, sois-en fier !
Car en toi, une voûte s´ouvre sous une voûte, jusqu´à l´infini.
Jamais tu ne seras parfait, et c´est très bien ainsi.”
Aveuglé par mes larmes,
je fus poussé sur la piazza qui bouillait de lumière
en même temps que Mr et Mrs Jones,
Monsieur Tanaka et la Signora Sabatini
et en eux, une voûte s´ouvrait sur une voûte, jusqu´à l´infini.

(Traduit du suédois en français par Jacques Outin)

Romanska bågar

Inne i den väldiga romanska kyrkan
trängdes turisterna i halvmörkret.
Valv gapade bakom valv och ingen överblick.
Några ljuslågor fladdrade.
En ängel utan ansikte omfamnade mig
och viskade genom hela kroppen:
”Skäms inte för att du är människa, var stolt!
Inne i dig öppnar sig valv bakom valv oändligt.
Du blir aldrig färdig, och det är som det skall.”
Jag var blind av tårar
och föstes ut på den solsjudande piazzan
tillsammans med Mr och Mrs Jones,
Herr Tanaka och Signora Sabatini,
och inne i dem alla öppnade sig valv bakom valv oändligt.

Publié dans Poésie suédoise | Laisser un commentaire

Platt léhre 1 Jòhr!

Hèit fiere mer em Blògg sinner érschder Gebùrtsdaa ùnn mìr wolle alle dènne mèrsi sòòn, wù dùrschs Jòhr ùnseri Sitt besùcht hònn, Kommendaare geschrieb hònn odder sùnschtwìe ùnseri Ärwet ùffgemùndert hònn. Das hatt ùns Kuraasch gìnn, wìdderscht ze mache. Mèrsi!

Platt léhre 1 Jòhr

Publié dans Divers, Site | 2 Commentaires

Wùchedaae, Mònnadde ùnn Zìffere

En ce début d’année, une petite révision s’impose ! Et une résolution : poster un nouvel article au moins une fois par mois. En espérant lire davantage de platt sur internet en 2012 !

Télécharger la liste (Excel)

Le 1er et le dernier d'avril, on se joue des sots et des fous.

Daae
Määndaa / Moondaa = lundi; Montag
Dìnnschdaa = mardi; Dienstag
Mìttwùch = mercredi; Mittwoch
Dùnnerschdaa = jeudi; Donnerstag
Frèidaa = vendredi; Freitag
Sòmschdaa = samedi; Samstag
Sùnndaa = dimanche; Sonntag

vòrgìschert = avant-hier; vorgestern
gìschert = hier; gestern
hèit = aujourd’hui; heute
mòrje = demain; morgen
iwwermòrje = après-demain; übermorgen

Vòrmìddaa = matin; Vormittag
Mìddaa = midi; Mittag
Nòhmìddaa = après-midi; Nachmittag
Òòwed = soirée; Abend
Naacht = nuit; Nacht

mòrjens = le matin; morgens
mìddaas = le midi / les midis; mittag
nòhmìddaas = l’après-midi; nachmittags
òòweds = le soir; abends
naachts = la nuit; nachts

Nòòmesdaa = fête; Namenstag
Gebùrtsdaa = anniversaire; Geburtstag
Hochzittsdaa = jour de mariage; Hochzeitstag

alle Määndaa = tous les lundis; montags
vòrische Dìnnschdaa = mardi dernier; letzten Dienstag
òm näckschde Mìttwùch = mercredi prochain; nächsten Mittwoch
òm Sùnndaa, … = dimanche je vais…; am Sonntag

dìss Jòhr = cette année; dieses Jahr

Mònnadde
Jaanuar = janvier; Januar
Fébruar = février; Februar
März = mars; März
Aprìll = avril; April
Mai = mai; Mai
Juni = juin; Juni
Juli = juillet; Juli
Auguscht = août; August
Séptèmber = septembre; September
Oktower = octobre; Oktober
Nowèmber = novembre; November
Dezèmber = décembre; Dezember

Zìffere
nùll = 0; null
èns = 1; ein
zwei = 2; zwei
drèi = 3; drei
vìer = 4; vier
fünf / fìnf = 5; fünf
sécks = 6; sechs
siwwe = 7; sieben
acht = 8; acht
nien = 9; neun
zéhn = 10; zehn
élf = 11; elf
zwélf = 12; zwölf
drittzéhn = 13; dreizehn
vìerzéhn = 14; vierzehn
fùfzéhn / fùchzéhn = 15; fünfzehn
sèschzéhn = 16; sechzehn
sibbzéhn = 17; siebzehn
achzéhn = 18; achtzehn
nienzéhn = 19; neunzehn
zwònsisch = 20; zwanzig
èènezwònsisch = 21; einundzwanzig
zweijezwònsisch = 22; zweiundzwanzig
drèijezwònsisch = 23; dreiundzwanzig
vìerezwònsisch = 24; vierundzwanzig
fünfezwònsisch / fìnfezwònsisch = 25; fünfundzwanzig
sécksezwònsisch = 26; sechsundzwanzig
siwwenezwònsisch = 27; siebenundzwanzig
achdezwònsisch = 28; achtundzwanzig
nienezwònsisch = 29; neunundzwanzig
drissisch = 30; dreißig
vìerzisch = 40; vierzig
fùfsisch / fùchsisch = 50; fünfzig
sèschsisch = 60; sechzig
sibbsisch = 70; siebzig
achsisch = 80; achtzig
niensisch = 90; neunzig
hùnnert = 100; hunder
zweihùnnert = 200; zweihunder
dòusent / dòusisch = 1000; tausend
Millioon = 100000; Million
Milliard = 1000000000; Milliarde

(de) érscht, (e) érschder / érschde / érschdes = 1er; (der, die, das) erste, ein erster/eine erste/ein erstes
zwètt, zwèdder = 2ème; zweite, zweiter
drìtt, drìdder = 3ème; dritte, dritter
vìert, vìerder = 4ème; vierte, vierter
fünft, fünfder / fìnft; fìnfder = 5ème; fünfte, fünfter
séckst, sécksder = 6ème; sechste, sechster
sibbt, sibbder = 7ème; siebte, siebter
acht, achder = 8ème; achte, achter
nient, niender = 9ème; neunte, neunter
zéhnt, zéhnder = 10ème; zehnte, zehnter
zwònsischt, zwònsischder = 20ème; zwanzigste, zwanzigster
drissischt, drissischder = 30ème; dreißigste, dreißigster
vìerzischt, vìerzischder = 40ème; vierzigste, vierzigster
fùfsischt, fùfsischder = 50ème; fünfzigste, fünfzigster
sèschsischt, sèschsischder = 60ème; sechzigste, sechzigster
sibbsischt, sibbsischder = 70ème; siebzigste, siebzigster
achsischt, achsischder = 80ème; achtzigste, achtzigste
niensischt, niensischder = 90ème; neunzigste, neunzigster
hùnnertscht, hùnnertschder = 100ème; hundertste, hundertster
dòusentscht, dòusischt / dòusenschder, dòusischder = 1000ème; tausendste, tausendster

Publié dans Vocabulaire | Tagué | Laisser un commentaire

Le pluriel des noms

Il y a différentes manières de former les pluriels en platt. Hélène Nicklaus présente 9 façons dans son Dictionnaire du platt. Nous en avons ajouté quelques unes qui à notre avis manquaient mais comme toujours nous essaierons de la compléter au fil du temps.

1. Changement de voyelle :
Fùsch-Fìsch
Kopp-Képp
Hùùt-Hìet/Hììt
Huffe-Hiffe
Muss-Mies
Nùss-Nìss
Rock-Réck
Wùrm-Wìrm
Wùrscht-Wìrscht
Schtrùmp-Schtrìmp

2. Changement de voyelle + suffixe
Huss-Hieser
Bùùch-Bìescher/Bììscher

3. Changement de voyelle + inflexion (Umlautplural)
Bòòm-Bääm
Faade-Fääde
Hòhn-Hähn
Schòòf-Schääf
Tròòm-Trääm

4. Changement de voyelle + inflexion + suffixe
Mònn-Männer

5. Changement de voyelle + inflexion + suffixe avec changement de consonne finale
Bònd-Bänner
Dach-Däscher
Lònd-Länner

6. Changement de voyelle + changement de consonne finale
Koch-Késch

7. Changement de voyelle + changement de consonne finale + suffixe
Loch-Léscher

8. Changement de consonne finale
Schùk-Schùh

9. Changement de consonne finale + changement de voyelle
Flok-Fléh
Hùnd-Hìnn
Hònd-Hänn
Wònd-Wänn

10. Changement de consonne finale sans changement de voyelle + suffixe
Bèrsch-Bèrje
Bétt-Bédder
Bùùb-Bùùwe
Kìnd-Kìnner
Klock-Klogge
Schìpp-Schìbbe
Trèpp-Trèbbe

11. Rajout d’un /e/
Blùmm-Blùmme
Daa-Daae
Flasch-Flasche
Tèller-Tèllere

12. Aucun changement
Balge-Balge
Bèèse-Bèèse

Publié dans Grammaire | Tagué , | Laisser un commentaire

Nils Ferlin – Du hasch dinn Wòrt verlòòr

Nils Ferlin (1898-1961) waar, genau wìe Gustaf Fröding, e belìbder Dischder uss Värmland. Èr hatt viele verschiedene Sòrde vòn Ärwet ussprowwìert — Séémònn, Journalist,  Élèktriker, Schauschbieler — bevòr èr ìn 1930 sinni érscht Gedischtsammlùng ussgìnn hatt. Dìe Dischdùng vòn Ferlin wèrrd vòn Humor, Wéhmùùt, Ironie ùnn Rhythmùs ussgezèèschnet. Viele vòn ìhne sìnn ah vertoont wòrr.

Nils Ferlin

Bild: Nationalencyklopedin

Dìe Ironie ìsch oft gèije de “bèssere Liet” gerìschdet, ùnn Métgefìhl zaijt èr ìn Gedischde wìe “Du hasch dinn Wòrt verlòòr” (1933) de Ussensidder, de Èènsòmme ùnn de Ùnglìcklische.

Du hasch dinn Wòrt verlòòr
Du hasch dinn Wòrt ùnn Schdìckpabbier verlòòr,
du baarfìesisches Kìnd ìm Lèèwe.
So sitsch de wìdder dò ùff de Trèpp vòm Hännler,
ùnn hìelsch so verlòss.
Was ìsch das fer e Wòrt gewènn – e lònges odder e kùrzes,
schéén odder schlèscht geschrieb?
Jétz ìwwerlèi, bevòr mìr disch wèckjähe,
du baarfìesisches Kìnd ìm Lèèwe.

Tu as perdu ton mot
Tu as perdu ton mot et ton bout de papier
Enfant pieds nus dans la vie
Tu es de nouveau assis sur l’escalier du marchand
et pleures, si abandonné.
Quel mot était-ce – était-il long ou court,
Bien ou mal écrit ?
Réfléchis maintenant – avant que l’on ne te chasse au loin,
Enfant pieds nus dans la vie

Du har tappat ditt ord
Du har tappat ditt ord och din papperslapp,
du barfotabarn i livet.
Så sitter du åter på handlarns trapp
och gråter så övergivet.
Vad var det för ord – var det långt eller kort,
var det väl eller illa skrivet?
Tänk efter nu – förrn vi föser dej bort,
du barfotabarn i livet.

Publié dans Poésie suédoise | Tagué , , | Laisser un commentaire

Kischegeschèrr

La cuisine est le thème central de notre nouvelle liste de vocabulaire : la première partie est consacrée aux ustensiles et couverts, la seconde aux verbes. Les corrections et mots supplémentaires sont, comme toujours, les bienvenus. Vous pouvez aussi télécharger cette liste sous forme de document Excel en cliquant ici (sans découpage en noms et verbes). S’il y a beaucoup de modifications ou rajouts nous mettrons également à jour le document.

Kischbìld

Dìnges ìn der Kisch: Schbachdle, Schébbere, Taas ùnn Téékònn.

Geschèrr ùnn so èbbes
[Back]oowe (m.), Ééwe (m.) = four (m.); Ofen,-¨ (m.)
[Schnìdde]brètt,-brèdder (n.) = planche à découper (f.); Schneidebrett,-e (n.)
Backblèsch (n.) = plaque de four (f.), tôle à pâtisserie (f.); Kuchenblech,-e (n.)
Backfòrm,-e (f.) = moule (m.); Backform,-en (f.)
Boll,-e (f.) = bol (m.); große Tasse (f.)
Bùdderfass,-¨er (n.) = baratte (f.); Butterfass,-¨er (n.)
Déggel, pl. Déggle (m.) = couvercle (m.); Deckel (m.)
Dìefkìhlschrònk,-schränk = congélateur (m.); Tiefkühlschrank,-¨e (m.)
Drèckèèmer,-e (Abfallèèmer) = poubelle (f.); Mülleimer (m.)
Drècksack,-säck (m.) = sac-poubelle (m.); Müllsack,-säcke (m.)
Flasch,-e (f.); Bùddèll,-e (f.) = bouteille (f.); Flasche,-n (f.)
Gawwel, pl. Gawwle (f.) = fourchette (f.) ; Gabel (f.)
Geschèrr (n.) = vaisselle (f.); Geschirr,-e (n.)
Geschèrrbìrscht,-bìrschde (f.) = brosse à vaisselle (f.); Spülbürschte,-n (f.)
Geschèrrdùùch,-dìescher (n.) = torchon (m.); Geschirrtuch,-tücher (n.)
Geschèrrwéschmaschinn, -e (f.) = lave-vaisselle (m.); Geschirrspülmaschine,-n (f.)

Glaas,-¨ser (n.) = verre (m.); Glas,-¨er
Hèèrd (m.) = cuisinière (f.) ; Herd,-e (m.)
Kaffémaschinn,-e (f.) = cafetière (f.); Kaffeemaschine,-n (f.)
Kafféblèsch,-e (n.) = sorte de gourde en alu contenant le café utilisée dans les champs ou par les mineurs
Kaffékònn,-e (f.) = “cruche” à café (f.); Kaffeekanne,-n (f.)
Mìllischkònn,-e (f.) = bidon de lait (m.); Milchkanne,-n (f.)
Mìllischblèsch,-e (n.) = bidon de lait (m.) utilisé pour l’achat et le transport; Milchkanne,-n (f.)
Kassroll (f.) = casserole (f.); [Stiel]topf,-¨e (m.)
Késsel, pl. Késsle (m.) = chaudière (f.), marmite (f.), bouilloire (f.); Kessel (m.)
Kìhlschrònk,-schränk (m.) = frigo (m.); Kühlschrank,-¨e (m.)
Mìggeschrònk,-schränk (m.) = garde-manger (m.); Speiseschrank,-¨e (m.)
Kisch,-e (f.) = cuisine (f.); Küche,-n (f.)
Kischegeschèrr (n.) = ustensiles de cuisine (mpl.); Küchengeräte
Kischeschaft,-schäft (m.) = étagère de cuisine (f.); Küchenregal,-e (n.)
Kischeschrònk,-schränk (m.) = buffet de cuisine (m.); Küchenschrank,-¨e (m.)
Kochdibbe,-n (m.) = marmite (f.), casserole (f.); Kochtopf,-¨e (m.)
Léffel, pl. Léffle (m.) = cuiller (f.) ; Löffel (m.)
Holsléffel, -léffle (m.) = cuiller en bois pour remuer la confiture (f.); Holzlöffel (m.)
Märmitt,-idde (f.) = marmite (f.); Topf,-¨e (m.)
Mèsser,-e (n.) = couteau (m.); Messer (n.)
Mòòs,-e (n.) = mesure (f.); Mass,-e (n.)
Ooweplatt,-pladde (f.) = plaque (f.); Kochplatte,-n (f.)
Pònn,-e (f.) = poêle (f.); Pfanne,-n (f.)
Brootpònn,-e (f.) = petite marmitte en fonte utilisée pour les pommes de terre rôties (f.); Bratpfanne,-n (f.)

Rapp, pl. Rabbe (f.) = râpe (f.); Reibe,-n (f.)
Schaal,-e (f.) = coupe, bol assez grand (m.); Schale,-n (f.), Schüssel,-n (f.)
Schbachdel, pl. Schbachdle (f.) = spatule (f.); Spachtel,-n (m.), Spatel,-n (m.)
Schdobbertzìejer,- (m.) = tire-bouchon (m.); Korkenzieher,- (m.)
Schébber,-e (m.) = louche (f.); Kochlöffel (m.), Kelle,-n (f.)
Schèèr,-e (f.) = ciseaux (mpl.); Schere,-n (f.)
Schnéébèèse,- (m.) = fouet (m.); Schneebesen,- (m.)
Sèijschìssel,-schìssle (f.) = passoire (f.); Durchschlag,-¨e (m.)
Serwiètt, pl. Serwièdde (f.) = serviette (m.); Serviette,-n (f.)
Taas,-e (f.) = tasse (f.); Tasse,-n (f.)
Tablètt (n.) = plateau (m.) ; Tablett,-s (n.)
Téékònn,-e (f.) = théière (f.); Teekanne,-n (f.)
Tèller,-e (m.) = une assiette ; Teller,- (m.)
Trìschder,-e (m.) = entonnoir (m.); Trichter (m.)
Wèlscherhols (n.) = rouleau à pâtisserie (m.); Nudelholz,-¨er (n.), Teigrolle,-n (f.)
Wéschmìddel (n.) = liquide vaisselle (m.); Spülmittel (n.)
Wòndschònk,-schänk (m.) = placard (m.); Wandschrank,-schränke (m.)

Vèrbe
abmèsse = mesurer; abmessen
bagge = [faire] cuire; [ab]backen
bròòde = rôtir, frire, faire cuire; braten
brùtschle = mijoter; brodeln
Geschèrr wésche = faire la vaisselle; spülen, abwaschen
hagge = hacher; hacken
ìnfèdde = graisser; einfetten
knééde = pétrir; kneten
koche = faire bouillir; kochen
kòòre = goûter, tester le goût; kosten, versuchen (im Geschmack)
mìsche = mélanger; mischen
mélòschìere = mélanger; mischen
riewe = râper; reiben
schééle = éplucher; schälen
schlòòn = fouetter, battre; schlagen
schmagge = savourer, sentir; schmecken, riechen
schmìlze = faire fondre; schmelzen
schmorre = mijoter, braiser; schmoren, langsam braten
schnìdde = couper; schneiden
sèije = passer, filtrer; seihen
ùffwärme = réchauffer; aufwärmen
ùmrìhre = remuer; umrühren
wèje = peser; wiegen

Publié dans Vocabulaire | Tagué | 2 Commentaires

Les prépositions

Ah, les prépositions. Ces petits mots délicieux qui rendent certaines langues plus facile à apprendre, parce que contrairement aux langues agglutinantes comme le finnois, le turc ou le japonais, il n’y a pas besoin d’apprendre un tas d’affixes et de cas spéciaux pour exprimer des choses simples. Prenons pour exemple le “talossa” du finnois, qui veut dire “dans la maison” (talo = maison). C’est beau mais pas toujours pratique pour quelqu’un qui veut apprendre la langue. Alors nous sommes très heureux de pouvoir présenter – avec l’aide de matériaux gentiment fournis par Marianne Haas-Heckel de la Schriebschdubb à Sarreguemines – les prépositions du francique rhénan ci-dessous.

Dìe Katz ìsch...

francique rh. allemand français
bie bei chez
bìs bis jusqu’à ce que
dùrsch durch à travers
entgèje entgegen à l’opposé
entlòng + D entlang le long de
fer, fòr, fìr gegen contre
gèije hinter derrière
gèijeniwwer gegenüber contre
hìnner hinter derrière
ìn in dans
iwwer über sur, au-dessus
längs längs de long
mét mit avec
nèèwe neben à côté de
nòh nach après
ohne, òhne ohne sans
òn an à
trotz trotz malgré
ùff auf sur
ùm um à
ùnner unter au-dessous de
uss aus de
usser außer sauf
usserhalb + D ausserhalb en dehors de
vòn von de, dès, par
vòr vor avant
wèje + D wegen + G à cause de
wìdder wider contre
zitt seit depuis
zu vers
zwìsche zwischen entre

Prépositions + article ou pronom au datif (II)

Prépositions + article ou pronom au datif

Publié dans Grammaire | Tagué | Laisser un commentaire